ฟ้าผ่า…อันตรายใกล้ตัวกว่าที่คิด แค่ได้ยินเสียงฟ้าร้อง ก็อาจอยู่ในระยะเสี่ยงแล้ว
สืบเนื่องจากกรณีฟ้าผ่ากระท่อมกลางนาที่ อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 ที่ทำให้มีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บรวม 22 รายและกรณีของน้องเติ้ล นักศึกษาวิศวกรรม ที่เสียชีวิตจากฟ้าผ่า หลังจากหลบฝนในกระท่อมกลางไร่มันสำปะหลัง จ.ลำปาง เมื่อเดือน พ.ค.ที่ผ่านมา รวมถึงกรณีของน้องเอย่านักกอล์ฟที่ถูกฟ้าผ่ากลางสนามกอล์ฟ ช่วยเตือนใจให้เราได้รู้ว่า ฟ้าผ่าเป็นเรื่องใกล้ตัวกว่าที่คิด
ในแต่ละปี ทั่วโลกมีผู้เสียชีวิตจากฟ้าผ่า ประมาณ 24,000 คน/ปี ขณะที่สถิติของประเทศไทยพบว่า ระหว่างปี 2561-2563 มีผู้เสียชีวิตจากฟ้าผ่า 193 คน
ปัจจัยเสี่ยงต่อการถูกฟ้าผ่า
• อยู่ในพื้นที่โล่งแจ้ง
• อยู่บนที่สูง เช่น สันเขา ยอดดอย
• หลบฝนใต้ต้นไม้ใหญ่
• ใกล้แหล่งน้ำ
• ใกล้วัตถุนำไฟฟ้า
• ทำกิจกรรมกลางแจ้งช่วงฝนฟ้าคะนอง
• ใกล้สิ่งปลูกสร้างสูง/เสาอากาศ
• อยู่รวมเป็นกลุ่มในที่โล่ง
เรียนรู้วิธีป้องกันที่ถูกต้อง When the Thunder roar, Go indoor (เมื่อฟ้าร้อง เข้าที่ร่มทันที)
ที่หลบที่ปลอดภัย
• อาคารที่ปิดมิดชิด
• หลบในรถยนต์หลังคาโลหะที่ปิดสนิท ไม่สัมผัสชิ้นส่วนรถยนต์ที่เป็นโลหะ ส่วนรถยนต์หลังคาผ้าใบ ถือว่าไม่ปลอดภัย
ที่หลบที่ไม่ปลอดภัย
• ใต้ต้นไม้
• ที่หลบฝนที่ไม่แข็งแรง เช่น กระท่อม
• ใกล้แหล่งน้ำ
• ใกล้เสาไฟ
• รถยนต์หลังคาผ้าใบ
ทำไมการหลบฝนในกระท่อมกลางนาหรือใต้ต้นไม้ใหญ่ จึงมีอันตราย และมีความเสี่ยงต่อการถูกฟ้าผ่า
• เป็นจุดสูงสุดในพื้นที่เปิดโล่งดึงดูดสายฟ้า
• โครงสร้างไม่มั่นคง ไม่มีระบบสายล่อฟ้า/สายดิน แตกต่างจากอาคารปูนที่มีโครงสร้างมั่นคงที่ช่วยถ่ายเทประจุลงดินอย่างปลอดภัย
• Side flash : การกระโดดของกระแสไฟ ไปสู่วัตถุหรือบุคคลรอบข้าง ที่ห่างไม่เกิน 5-10 ม. แม้ไม่ได้สัมผัสวัตถุที่ถูกฟ้าผ่าก็ตาม
• Ground Current : กระแสไฟฟ้าวิ่งตามพื้นดินก่อให้เกิดอันตรายต่อบุคคลรอบๆจุดที่ฟ้าผ่า
• อันตรายจากกิ่งไม้ที่อาจจะหักโค่น หรือโครงสร้างกระท่อมที่ไม่แข็งแรง
ท่าเอาตัวรอด (Lightning Crouch) เมื่อหาที่หลบภัยไม่ได้ (ทางเลือกสุดท้าย)
• ปูพื้นด้วยของที่เป็นฉนวน เช่น เป้ เสื่อรองนอน เชือกขด
• ก้มตัวให้ต่ำที่สุดแต่ไม่นอนลงกับพื้น สัมผัสพื้นให้น้อยที่สุด
• นั่งยอง เข่าชิดอกและส้นเท้าชิดกัน
• ใช้มือป้องหู ลดอันตรายจากเสียงดัง
• อยู่ห่างจากคนอื่นอย่างน้อย 20 ฟุต
อย่างไรก็ตามวิธีการนี้ควรใช้เมื่อจวนตัวเป็นทางเลือกสุดท้ายเท่านั้น ควรหลีกเลี่ยงการอยู่ในพื้นที่โล่ง เมื่อมีฝนฟ้าคะนองและควรหาที่กำบังที่ปลอดภัยโดยเร็วที่สุดเป็นทางเลือกแรก
ใช้โทรศัพท์มือถือขณะฝนตก เสี่ยงฟ้าผ่าจริงไหม : ปัจจุบันไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่บ่งชี้ว่า การใช้โทรศัพท์มือถือขณะฝนตกดึงดูดฟ้าผ่าแต่อย่างใด เนื่องจาก โทรศัพท์มือถือเป็นอุปกรณ์ที่ใช้พลังงานไฟฟ้าต่ำ และไม่ได้มีโลหะมากนัก ดังนั้นความเสี่ยงจึงขึ้นกับว่า “ใช้โทรศัพท์ที่ไหน” มากกว่า ถ้าเป็นพื้นที่เปิดโล่งก็มีความเสี่ยงเช่นกัน
เมื่อไรถึงจะปลอดภัย รอจนกว่าเสียงฟ้าร้องครั้งสุดท้ายผ่านไป 30 นาที จึงจะออกจากที่กำบัง
วิธีช่วยชีวิตผู้ถูกฟ้าผ่าได้อย่างปลอดภัย
• ประเมินความเสี่ยงฟ้าผ่าซ้ำก่อนเข้าช่วยเหลือ
• โทร 1669 ขอความช่วยเหลือ
• ร่างกายผู้ที่ถูกฟ้าผ่าจะไม่มีการสะสมประจุไฟฟ้าสามารถสัมผัสและช่วยเหลือได้
• เคลื่อนย้ายออกจากจุดเสี่ยง
• ถ้าหยุดหายใจ CPR ทันที
เพราะ “ฟ้าผ่า” เกิดขึ้นได้ในเสี้ยววินาที การรู้วิธีป้องกันตัว อาจช่วยรักษาชีวิตได้ทันเวลา
ข้อมูลโดย : นพ.ประสาน เปี่ยมอนันต์ แพทย์เวชศาสตร์ฉุกเฉิน โรงพยาบาลนครพิงค์
